Her yıl 10 Ekim’de anılan Dünya Ruh Sağlığı Günü, ruh sağlığının önemine dikkat çekmek, ruhsal sorunlarla yaşayan bireylere yönelik damgalanmayla mücadele etmek ve ihtiyaç duyan herkesin uygun desteğe erişmesini teşvik etmek için önemli bir fırsattır. 2026 yılı teması, Dünya Ruh Sağlığı Federasyonu tarafından “Yaşanmış Deneyimler Duyulsun: Gerçek Sesler, Gerçek Değişim” olarak belirlenmiştir. Tema, ruh sağlığı sorunlarıyla ilgili yaşanmış deneyime sahip bireylerin bilgi ve deneyimlerinin, ruh sağlığı politika ve hizmetlerinin planlanması, geliştirilmesi, uygulanması ve değerlendirilmesi süreçlerine yansıtılmasının önemini vurgulamaktadır.
Ruh sağlığı sorunlarıyla yaşayan veya geçmişte bu sorunları yaşamış bireylerin deneyimleri, hizmetlere erişimde karşılaştıkları güçlüklerin ve ihtiyaçların anlaşılmasına katkı sağlamaktadır. Mesleki bilgi ve bilimsel kanıtları tamamlayan bu deneyimlerin dikkate alınması, hizmetlerin daha erişilebilir ve kişi merkezli biçimde geliştirilmesini desteklemektedir. Dünya Sağlık Örgütünün Mental Health Atlas 2024 verilerine göre ülkelerin yalnızca %45’i ruh sağlığı hizmetlerinin planlanması, sunulması veya izlenmesinde yaşanmış deneyime sahip bireyler ile aile ve bakım veren gruplarıyla sürekli iş birliği yürüttüğünü bildirmiştir.
Ruh sağlığı, genel sağlığın ayrılmaz bir parçasıdır. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre 2023 yılında dünya genelinde yaklaşık 1,2 milyar kişi, diğer bir ifadeyle her yedi kişiden yaklaşık biri, bir ruhsal bozuklukla yaşamaktaydı. Ruhsal sorunların erken fark edilmesi, uygun değerlendirme ve desteğe zamanında ulaşılması ve bakımın sürekliliğinin sağlanması, yaşam kalitesinin korunması açısından önemlidir.
Ruhsal sorunlarla yaşayan bireyler, yaşadıkları güçlüklerin yanı sıra damgalanma ve ayrımcılıkla da karşılaşabilmektedir. Damgalanma, bireylerin yardım aramasını geciktirebilmekte ve iyileşme süreçlerini güçleştirebilmektedir. Bu nedenle ruh sağlığı okuryazarlığının artırılması, önyargılarla mücadele edilmesi ve bireylerin haklarına saygının güçlendirilmesi önem taşımaktadır.
Bakanlığımız Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Ruh Sağlığı Daire Başkanlığı, ruh sağlığının korunması ve geliştirilmesi, ruhsal sorunların önlenmesi ve ihtiyaç duyan bireylerin uygun desteğe erişmesi amacıyla çalışmalar yürütmektedir. Sağlıklı Hayat Merkezlerinde sunulan psikososyal destek hizmetleri, bireylerin birinci basamakta destek almasına imkân sağlamakta; Toplum Ruh Sağlığı Merkezleri ise ağır ruhsal bozukluklarla yaşayan bireylerin toplum içinde izlenmesini ve desteklenmesini sağlamaktadır.
10 Ekim Dünya Ruh Sağlığı Günü kapsamında, İl Sağlık Müdürlükleri koordinasyonunda toplumun bilgilendirilmesine ve farkındalığın artırılmasına yönelik faaliyetlerin yürütülmesi planlanmaktadır. Halkın yoğun olarak bulunduğu alanlarda bilgilendirme stantları kurulması, Sağlıklı Hayat Merkezlerinin psikososyal destek hizmetlerinin tanıtılması, ruhsal sorunlarda erken destek almanın öneminin vurgulanması ve ihtiyaç duyan bireylerin uygun sağlık hizmetlerine yönlendirilmesi öngörülmektedir.
Üniversiteler, yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları, meslek kuruluşları ve diğer paydaşlarla iş birliği içinde seminerler, söyleşiler, eğitimler ve farkındalık etkinlikleri düzenlenmesi planlanmaktadır. Bu faaliyetlerde “Ruh Sağlığı ve İyilik Hâli”, “Ruh Sağlığı Hizmetlerine Erişim”, “Damgalamayla Mücadele” ve “Ruh Sağlığı Hizmetlerinde Yaşanmış Deneyimlerin ve Katılımın Önemi” başlıklarına yer verilmesi hedeflenmektedir.
Etkinliklerde damgalayıcı ifadelerden kaçınılması; deneyimlerini paylaşmak isteyen bireylerin katılımında gönüllülük, aydınlatılmış onam ve mahremiyet ilkelerinin gözetilmesi önem taşımaktadır. İntihar gibi hassas konuların ele alınmasında yöntem ayrıntılarına yer verilmemesi, sansasyonel anlatımlardan kaçınılması ve başvurulabilecek destek kaynaklarının belirtilmesi gerekmektedir. Etkinliklerin yerel basın ve sosyal medya aracılığıyla duyurulması ve paylaşımlarda #DünyaRuhSağlığıGünü etiketinin kullanılması öngörülmektedir.
Ruhsal sorunlar yaşayan bireyler ve yakınları, aile hekimlerine, Sağlıklı Hayat Merkezlerine ve hastanelerin psikiyatri polikliniklerine başvurarak destek alabilir. Kişinin kendisine veya başkasına zarar verme riskinin bulunduğu acil durumlarda 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.
10 Ekim Dünya Ruh Sağlığı Günü, ruh sağlığının herkesin yaşamını ilgilendirdiğini ve hizmetlerden yararlanan bireylerin deneyimlerinin hizmetlerin geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini hatırlatmaktadır. Bakanlığımız, erişilebilir, kişi merkezli, hak temelli ve toplum temelli ruh sağlığı hizmetlerini güçlendirmeye yönelik çalışmalarını ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği içinde sürdürmektedir.